Connect with Us

Shkenca e stresit/ Çfarë është, pse ekziston, dhe pse është nganjëherë shumë i madh

Life Style

Shkenca e stresit/ Çfarë është, pse ekziston, dhe pse është nganjëherë shumë i madh

Publikuar

-

Çfarë stresi! Një nga shprehjet më të zakonshme në gjuhën e përditshme, tregon përgjigjen natyrore ndaj një stimuli, që kërcënon mirëqenien tonë fizike ose psikologjike. Në sasi të  vogla, ky reagim është jetik, për shembull paraardhësve tanë, u duhej të perceptonin praninë e grabitqarëve. 

Por sot, ato që nxitin stresin tek njeriu janë afatet, faturat, bllokimet më trafik:situata që nuk janë për jetë a vdekje, por që mund të çojnë në një gjendje të irritimit kronik, e cila mund të rrezikojë shëndetin tonë kardiovaskular, dhe të shkaktojë ankth apo depresion.

Hera e parë 

Termi “stress”, u përdor për herë të parë në studimet e psikologjisë në vitin 1936, kur mjeku austriak, Hans Sejle, filloi të vëzhgojë përgjigjet fiziologjike të minjve, ndaj disa stimujve të pakëndshëm për ta, si të ftohtit, ilaçet apo ushtrimet e tepërta fizike. 

Pavarësisht nga lloji i bezdisjes, kafshët shfaqën një seri reagimesh tipike, që u etikesuan si “stress”, një term i huazuar nga fizika e materialeve, që tregon një mos-përgjigje specifike ndaj një stimuli negativ. Pra stresi, është më fjalë të tjera një përpjekje, për të reaguar ndaj një faktori shqetësues, që synon krijimin e një ekuilibri të ri.

Origjina në tru 

Nga pikëpamja neurologjike, njeriu hyn në një situatë stresi kur amigdala, një grup strukturash në tru që menaxhojnë emocionet dhe në veçanti frikën, percepton një rrezik të caktuar, dhe dërgon një sinjal në hipotalamus, strukturë që kontrollon aktivitetin endokrin, dhe shumë mekanizma autonome të organizmit të njeriut. 

Ajo lëshon një përzierje hormonesh, si adrenalina dhe kortizoli, të cilat ndikojnë në sistemin endokrin, nervor dhe imunitar në dy mënyra specifike. Masa e parë e hormoneve, aktivizon përmes adrenalinës reagimin e sulmit ose të arratisë, e karakterizuar nga një rritje e ritmit të frymëmarrjes dhe e rrahjeve të zemrës, si dhe lëshimi i burimeve të energjisë, që përgatit veprimin e  muskujve.

Në përgjigje e dytë hormonale, e mban trupin në një gjendje gatishmërie të gjatë, përmes lëshimit të një serie lajmëtarësh kimikë të natyrës proteinike (neuropeptidet), që po ashtu veprojnë drejtpërdrejti mbi mekanizmat e neurotransmetimit cerebral. Mendohet se është pikërisht kjo arsyeja, pse stresi i tepërt mund të shkaktojë ankth dhe depresion. 

Reagimet personale

Edhe pse mekanizmi themelor është i njëjtë për të gjithë, secili reagon në mënyra të ndryshme. Përvoja na ndihmon të gjejmë përgjigjet më të mira ndaj një situate stresuese:kjo është arsyeja se përse menaxhimi i stresit përmirësohet me kalimin e moshës. Disa përvoja të veçanta, kontribuojnë në zhvillimin e mungesës së stresit, që në disa situata mund të jetë i rrezikshëm, pasi ndikon në zhvlerësimin e rrezikut.

Për shembull, ata që kanë vuajtur nga përvoja traumatike gjatë fëmijërisë (si abuzimi fizik dhe dhuna, ose mungesa e një shtëpie), në moshë madhore priren të shfaqin nivele më të ulëta të kortizolit (hormoni i stresit), si përgjigje ndaj ngjarjeve të caktuara. Shumë studime, e lidhin këtë “pandjeshmëri fiziologjike” me një prirje më të madhe për konsumimin e substancave narkotike, dhe zhvillimin e varësive ndaj tyre.

Edhe stresi i prindërve, mund të ndikojë në reagimin e fëmijëve ndaj situatave stresuese, si përmes hormoneve të transmetuara tek fetusi nga nëna, ashtu edhe nga disa modifikime kimike të qelizave në vezët e femrës apo spermatozoidet tek mashkulli (një dukuri e dëshmuar deri më tani tek minjtë). 

Si të reagojmë ndaj stresit?

Nëse anashkalojmë strategjitë shkatërruese siç janë dhënia e tepruar pas alkoolit ose ndaj ushqimeve, apo ajo e mohimit të ekzistencës së një ngjarje stresuese, ekzistojnë shumë metoda efektive për të luftuar stresin, duke filluar nga psikoterapia, për të vazhduar me sportin apo meditimin. Qasje të tjera, kanë të bëjnë më adresimin e drejtpërdrejtë të faktorit të stresit, për shembull me një organizim të gjërave që duhen kryer gjatë një dite, apo dhënies fund të një marrëdhënieje sociale “toksike”.

A vuajnë nga stresi edhe gjallesat e tjera?

Njeriu nuk është qënia e vetme e gjallë që preket nga stresi. Një studim i kohëve të fundit, 

që përfshiu mbi 4.000 pronarë qensh, zbuloi se të paktën gjysma e qenve ishin prekur nga stresi. Disa simptoma janë më të dukshme (kuisja, të dridhurat, përpjekjet për t’u larguar nga njerëzit), dhe disa të tjera më pak (rritje të rrahjeve të zemrës, dhe presionit të gjakut). 

Ashtu si tek njeriu, disa ngjarje i shkaktojnë qenit një stres akut (vizita tek veterineri). Të tjera si ankthi i ndarjes nga i zoti, e zgjasin stresin me kalimin e kohës. Nga stresi kronik, mund të vuajnë edhe kafshët në parqet zoologjike, dhe kjo mund të ketë pasoja për sistemin e tyre imunitar, rritjen dhe aftësitë riprodhuese. 

Përshtatur nga CNA.al

 

KLIKO PER TE KOMENTUAR

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Kuriozitete

Kafshë surrealiste dhe peisazhe mahnitëse/ 9 fotot mbresëlënëse të natyrës që duken si piktura

Publikuar

-

Nga

“BrightSide” ka sjellë në vëmendje disa imazhe nga e gjithë bota, ku tregon se natyra është aq mbresëlënëse sa që shumë peizazhe, kafshë dhe struktura natyrore duken surrealiste ,  si piktura.

Sidoqoftë, këto imazhe janë reale dhe janë kapur me një aparat fotografik.

 

 

LEXO TE PLOTE

Fashion

Do t’i adhuroni/ Zbuloni dizajnin më “in” të thonjve të këtij sezoni

Publikuar

-

Nga

Ditët e verës po përfundojnë dhe thonjtë me ngjyra të hapura nuk mund të “përdoren” më. Këtë vjeshtë modelet e reja të thonjve do t’ju mahnisin me stilin dhe ngjyrat e forta.

Për më tepër më lart do të shikoni një fotogaleri me thonjtë më in pr sezonin e vjeshts.

 

LEXO TE PLOTE

Blog

Studimi/Një gjumë i keq natën, dëmton rëndë kujtesën dhe gjendjen emocionale

Publikuar

-

Nga

pasojat e fshehta te pagjumesise

Filozofi i Mesjetës, Toma Akuini shkroi dikur se “pikëllimi mund të lehtësohet nga një gjumë i mire”. Sot shkencëtarët po konstatojnë, se ai nuk ishte shumë larg të vërtetës. Një studim i publikuar muajin e shkuar në revistën “Current Biology”, tregon se një gjumë i keq gjatë natës – konkretisht një gjumi i shqetësuar, me lëvizjen e shpejtë të syve (faza REM) – ndikon negativisht në funksionin e trurit, përfshirë edhe punën e amigdalës. 

Ajo është një bërthamë me madhësinë e një bajameje, e vendosur thellë brenda lobeve temporale të trurit, dhe është përgjegjës për konsolidimin e kujtimeve për mësimin afatgjatë, si dhe përpunimin dhe ruajtjen e kujtimeve të lidhura me ngjarje që shkaktojnë emocione të forta, si pikëllimi, sikleti, frika dhe ankthi. 

Pas zgjimit nga gjumi, vullnetarët në studim që përjetuan një lloj gjumi të ndërprerë REM, ishin më reaguas ndaj ngjarjeve emocionale të një dite më parë, sesa individët që kishin pushuar më mirë, të cilët i etiketuan ngjarjet e një dite më parë si të një rëndësie më të vogël emocionale, nga sa mendonin në fillim.

Ne kemi qenë prej kohësh të vetëdijshëm, se një gjumë i mirë sjell një gjendje më të mirë mendore dhe shpirtërore, rrit përqendrimin dhe forcon aftësinë gjykuese. Ndërkohë, shkenca ka vërtetuar se gjumi luan një rol jetik në ruajtjen e kujtesës. Ajo që ne nuk e kemi ditur qartë, të paktën deri më tani, është se si këto procese të gjumit dhe kujtesës, janë të lidhura potencialisht mes tyre, dhe se si një ndikim negativ tek njëri, shkakton një ndikim mbi tjetrin. 

Autorët e studimit, thonë se edhe një natë e vetme privimi nga gjumi, mund të shkaktojë prodhimin e beta-amiloidit, një produkt metabolik që grumbullohet në strukturat e trurit, përfshirë edhe amigdalën, që rregullon gjendjen shpirtërore, emocionet, kujtesën etj dhe aftësinë për të mësuar, dhe që ndikon në zhvillimin ose jo të sëmundjes së Alzheimerit. 

Amigdalat ruajnë shtigjet nervore deri në hipotalamus, që rregullon sisteme të rëndësishme biologjike, siç është gjumi, cikli menstrual dhe ritmi cirkadian, dhe ato bashkëveprojnë me hipokampusin, një përbërës kryesor në përpunimin e kujtesës. 

Në fakt, qarqet nervore që lidhin hipokampusin në rajone të tjera të trurit, konsiderohen si një “depo” për ruajtjen e kujtimeve episodike, konkretisht ngjarjeve, vendndodhjes së tyre dhe emocioneve që lidhen me to. Që kujtesa jonë të funksionojë siç duhet, duhet të ndodhin tre procese jetike:

Përvetësimi:të mësuarit, ose të përjetuarit e diçkaje të re

Konsolidimi:integrimi i informacionit të ri në tru

Ndërmendja:Qasja tek informacioni, pasi ai është ruajtur

Përvetësimi dhe ndërmendja ndodhin kur dikush është zgjuar; ndërsa konsolidimi kur njeriu është në gjumë. Kur jemi zgjuar, truri reagon ndaj stimujve të jashtëm, dhe kodon kujtime të reja, që në atë moment janë të paqëndrueshme dhe i nënshtrohen harresës. Gjatë gjumit truri ka një ekspozim më të vogël ndaj stimujve të jashtëm, prandaj siguron kushte optimale për konsolidimin e kujtesës, e cila forcon dhe integron memorjen e re në rrjetet ekzistuese të njohurive.

Dikur, ekspertët mendonin se gjumi thjesht mbronte kujtesën nga ndërhyrjet e stimujve të jashtëm. Tashmë e dimë që REM dhe gjumi i ngadaltë (SWS), kanë role më aktive në konsolidimin e kujtesës, me lloje të ndryshme të kujtimeve që përpunohen gjatë fazave të ndryshme të gjumit. 

Një studim i publikuar vitin e shkuar , tregon se një natë pa gjumë mund të dëmtojë kujtesën në vendin e punës, çka është e rëndësishme për arsyetimin dhe planifikimin. Për të shmangur këtë gjë, ja cilat jnë disa nga këshillat për përmirësimin e sasisë dhe cilësisë së gjumit:

Nëse ushtroheni fizikisht, bëjeni këtë më herët gjatë ditës, dhe jo pak orë para gjumit.

Ulni ose shmangni stimuluesit si kafeina gjatë pasditeve të vona, dhe alkoolin në mbrëmje.

Kufizojeni dremitjen e drekës në maksimumi 30 minuta; dhe mos flini pas mesditës.

Shkoni në shtrat dhe zgjohuni thuajse në të njëjtën kohë çdo ditë, përfshirë fundjavat dhe pushimet.

Relaksohuni dhe pastroni mendjen nga shqetësimet para gjumit; lexoni një libër, dëgjoni muzikë të qetë.

Mbajeni dhomën e gjumit më të freskët gjatë natës, dhe mbyllni perdet për të krijuar errësirë thuajse të plotë.

Sigurohuni që dysheku juaj të jetë i rehatshëm dhe provoni të flini me 1, dhe jo 2 apo 3 jastëkë.

Mos hani apo pini shumë pak para gjumit në mbrëmje.

Shmangni përdorimin e kompjuterit, tabletit apo smartfonit, menjëherë para se të shkoni në shtrat. 

Drita e ekranit e stimulon trurin, duke e bërë të vështirë rënien në gjumë./ Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE