Connect with Us

OBSH/Kush janë 9 viruset më vdekjeprurëse, që rrezikojnë sot mbarë botën

Blog

OBSH/Kush janë 9 viruset më vdekjeprurëse, që rrezikojnë sot mbarë botën

Publikuar

-

Një panel shkencëtarësh dhe ekspertësh të shëndetit publik, të mbledhur nga Organizata Botërore e Shëndetit (OBSH), u takuan kohët e fundit për të diskutuar mbi patogjenët kryesorë, që ka të ngjarë të shkaktojnë epidemi të rënda në të ardhmen e afërt. Ja cilat janë 9 viruset më të rrezikshme, për shumicën e të cilave nuk ka ende një vaksinë, çka i bën ato tejet vdekjeprurëse.

1.Ethet hemorragjike Kongo-Krimeane

E përhapur tek njerëzit nga rriqrat dhe bagëtitë, këto ethe u shfaqën fillimisht në Krime në vitin 1944. Në vitin 1969, u vërejtën edhe në shtetin e Kongos në Afrikës, prej nga ku mori edhe emrin e përzier. Vdekshmëria e kësaj sëmundje arrin në 40 përqind, dhe për të nuk ka ende një vaksinë. Simptomat shfaqen papritur dhe përfshijnë dhimbje koke, ethe të forta, të vjella dhe dhimbje në shpinë, kyçe dhe stomak. Ajo vërehet në shumë vende në Afrikë, Azinë Qendrore, Lindjen e Mesme, Evropën Lindore dhe Jugore, si dhe në Indi.

2.Virusi Ebola

Rastet e para u konstatuan në vitin 1976 në fshatrat e largëta të Afrikës Qendrore, pranë pyjeve tropikale të shiut. Ndërkohë shpërthimet e viteve më të fundit, kanë ndodhur edhe në zonat urbane. Virusi transmetohet tek njerëzit nga kafshët e egra. Shkalla mesatare e vdekshmërisë është 50 përqind, por në disa raste i ka kapërcyer edhe 90 përqind. Kjo sëmundje nuk ka vaksinë, ndërsa simptomat variojnë nga ethet, të vjellat, hemoragjia dhe dobësia fizike. 

3.Ethet hemorragjike Marburg

Virusi është emërtuar sipas Marburg, qytetit gjerman ku u zbulua për herë të parë në vitet 1960.  Ai transmetohet nga lakuriqët e natës tek njerëzit. Simptomat përfshijnë ethet e forta, dhimbjet e tmerrshme të kokës, muskujve, dhe më vonë nga kriza në stomak, letargjia ekstreme dhe hemoragjia. Vdekshmëria arrin në 88 përqind të rasteve, ndërsa vdekja ndodh më pak se 10 ditë pas fillimit të simptomave. Nuk ka vaksinë, ndërsa vërehet ende në Angola, Republikën Demokratike të Kongos, Kenia, Afrikën e Jugut dhe Ugandë.

4.Ethet Lasa

Rreth 80 përqind e njerëzve që infektohen me këtë virus, nuk kanë në asnjë rast simptoma, dhe kjo e bën shumë të vështirë gjurmimin e tij. Virusi transmetohet tek njerëzit, nga kontakti me urinën apo feçen e minjve. Për ata që kanë simptoma, ato përfshijnë zakonisht ethe të moderuara, dhe një dobësi të përgjithshme trupore. Fatmirësisht, vdekshmëria e këtij virusi, është vetëm 1 përqind.

5.Sëmundjet virusale MERS dhe SARS

Sindroma e frymëmarrjes e Lindjes së Mesme (MERS), dhe sindromi i frymëmarrjes së rënduar akute (SARS), janë pjesë e familjes koronavirus – viruset që prekin zakonisht organet e frymëmarrjes. Të dyja sëmundjet përhapen lehtësisht përmes teshtimave dhe kollës. SARS u raportua për herë të parë në Azi në vitin 2003, dhe për fat të mirë u zhduk 1 vit më pas. Ndërkohë MERS është raportuar për herë të parë në vitin 2012, dhe nga atëherë është përhapur në vendet e tjera. Rreth 36 përqind e pacientëve me MERS kanë vdekur. Kjo sëmundje, nuk ka ende asnjë vaksinë.

6.Ethet e Nipah dhe Luginës

Infeksioni me virusin Nipah, u identifikua fillimisht në vitin 1998, kur nga ai u prekën fermerët e rritjes së derrave në Malajzi. Në vitin 2018, virusi u rishfaq në Indi, dhe vrau të paktën 16 njerëz. Simptomat përfshijnë problemet me frymëmarrjen dhe konfuzion mendor. Ndërkohë Ethet e Luginës, u identifikuan për herë të parë në vitin 1931 tek fermerët që mbarështojnë dele në Kenia, dhe që atëherë janë vërejtur disa shpërthime epidemish kryesisht në Afrikë. 

7.Virusi Çikungunja

Ky virus përhapet tek njerëzit nga mushkonja tigër e Azisë. Ai shkakton ethe dhe dhimbje të forta të kyçeve, muskujve, dhimbje koke, të vjella etj. Shumica e pacientëve arrijnë të shërohen, por shpesh dhimbja e kyçeve mund të vazhdojë me muaj, dhe madje edhe për vite. Kjo sëmundje vërehet shpesh në Afrikë, Azi, Evropë dhe Oqeanin Indian dhe Paqësor. Por në fund të vitit 2013, u konstatua në SHBA dhe ishujt Karaibe. Për të, nuk ka ende një vaksinë specifike. 

8.Ethet e forta të sindromës Trombocitopeni

Është një sëmundje e shfaqur kryesisht në Kinë, Japoni dhe Korenë e Jugut. Virusi duket se përhapet nga rriqrat. Simptomat kryesore janë ethet e forta, si dhe një rënie e trombociteve në gjak, gjë që shkakton gjakderdhje, fryrje dhe mpiksje të ngadaltë të gjakut. Sipas një studimi të fundit të OBSH, shkalla e vdekshmërisë së këtij virusi në Korenë e Jugut ishte 47.2 përqind. 

9.Virusi Zika

Ky virus dikur i rrallë, ka bërë shumë dëme vitet e fundit veçanërisht në dy Amerikat. OBSH-ja e shpalli Zikën një emergjencë globale të shëndetit publik, veçanërisht për shkak të lidhjeve të reja me defektet në lindje, dhe problemeve të tjera potencialisht të rënda shëndetësore. 

Zika transmetohet tek njerëzit nga mushkonja tigër. Edhe pse vetëm rreth 1 në 5 persona të infektuar me virusin Zika do të sëmuren, virusi lidhet me sindromën e mikroqefalisë, një defekt i lindur që karakterizohet nga një kokë më e vogël se e zakonshmja e një bebeje, dhe nga një zhvillim jo i plotë i trurit./ Përshtatur nga CNA.al

KLIKO PER TE KOMENTUAR

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Blog

Dilema/Për sa orë gjumë kemi nevojë?

Publikuar

-

Nga

Kur kemi qenë fëmijë, mund të kemi protestuar dhjetëra here, duke mos dashur të flejmë në drekë. Por si të rritur, e dimë se gjumi është jetik për mirëqenien tonë. Shekspiri e quante gjumin “banjën e ëmbël pas një pune raskapitëse, balsamin e mendjeve të lënduara, ushqimin kryesor në jetë”.

Përtej shprehjeve poetike, gjumi është shumë i rëndësishëm. Një studim i kohëve të fundit me 1.600 njerëz, mbështeti gjetjet e mëhershme se një gjumë i pamjaftueshëm, lidhet me mungesën e vëmendjes, dhe gjykime më të dobëta. Gjithashtu, dihet se mungesa e gjumit, mund të shkaktojë çrregullime bipolare. 

Dhe kemi mësuar së fundmi nga studiuesit në Suedi dhe Gjermani, se një gjumë i pamjaftueshëm, mund të ndikojë madje edhe në mikroflorën e zorrëve tona. Po për sa orë gjumë kemi realisht nevojë? Përgjigja më e zakonshme duket të jetë “8 orë”.  Por sasia e gjumit që na duhet, varet nga rezistenca biologjike dhe nevojat e trupit tonë. 

Udhëzuesi i Fondacionit Kombëtar të Gjumit në SHBA i vitit 2015, rekomandon për adoleshentët 8-10 orë në ditë, por në përgjithësi një diapazon që shtrihet midis 7-11 orëve. Për foshnjat e porsalindura, diapazoni i përshtatshëm është nga 11-18 orë. Për të rriturit, ai varion nga 7-9 orë, dhe për të moshuarit 5-9 orë. 

Pra siç shihet sasia e gjumit për një organizëm të shëndetshëm, ndryshon për grupe të ndryshme, dhe oraret ndryshojnë me kalimin e kohës. Si mund të përcaktoni orët tuaja të gjumit? Ja 3 këshilla praktike:

Këshilla e parë:Nëse jeni “të lodhur, por ende pa stakuar trurin”, gjumi mund t’ju zërë me vështirësi

Në këto kushte, duket sikur i gjithë problemi është se nuk flini mjaftueshëm. Por nëse do të ishit vërtet pa gjumë, tashmë do të ishit përgjumësh. Dhe po të ishit përgjumësh, do të ishit në gjendje të flinit shpejt. Ne i mendojmë si të ngjashme, por ka një dallim midis përgjumjes dhe lodhjes. 

Ne besojmë se lodhja mund të kurohet duke shkuar në shtrat më herët.

Por përpjekja për të fjetur me forcë kur truri juaj nuk është i përgjumur, është si të përpiqesh të biesh në dashuri me dikë që nuk thjesht nuk ju do. Ky sforcim, vetëm sa do t’ju shkaktojë ankth, para se të hiqni dorë. Prandaj, dëgjojeni trupin tuaj. Nëse jeni vërtet përgjumësh, shkoni në shtrat. Nëse jo, merrumi me diçka tjetër, derisa të vijë koha e duhur.

Këshilla e dytë:Nëse përgjumeni shpesh gjatë ditës, nuk po flini mjaftueshëm gjatë natës

Ka disa mënyra për ta korrigjuar këtë. Nëse keni kohë, vendoseni zilen tuaj në mëngjes 30 minuta më vonë, ose shtrihuni të flini 30 minuta më herët. Nëse ju zë gjumi brenda pak minutash, vazhdoni t’i jepni vetes më shumë kohë për të fjetur. 

Nëse tashmë keni mjaft kohë për të fjetur, por ndiheni ende të përgjumur gjatë ditës, mund të keni një çrregullim të gjumi, siç është apnea e gjumit ose narkolepsia. Për këtë mund të testoni veten me Shkallën e Gjumit Epworth. Nëse rezultati është 10 pikë ose më shumë, duhet të këshilloheni me mjekun, pasi këto çrregullime mund të sjellin rreziqe serioze për shëndetin tuaj. 

Këshilla e tretë:Mbani një orar konstant të kohës së gjumit 

Nuk ka të bëjë vetëm me orët që flini, por edhe me cilësinë e atyre orëve. Fjetja rregullisht 7 orë çdo natë, është shumë më e mirë sesa fletja një natë 4 orë, dhe të nesërmen 10 orë. Një orar i çregullt, mund të shkaktojë përgjumje gjatë ditës një dite, dhe pagjumësi ditën tjetër, çka e çorodit trupin tuaj. 

Një nga gjërat më të mira që mund të bëni për gjumin tuaj dhe funksionimin e ditës, është të zgjoheni çdo ditë në të njëjtën kohë. Mos u shqetësoni për vendosjen e një orari strikt fjetjeje.Sapo të futeni në rutinën e rregullt të gjumit dhe zgjimit, trupi juaj do t’ju njoftojë vetë kur duhet të shkoni në shtrat, duke ju bërë të flini gjumë në kohën e duhur./ Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE

Blog

Pse ndikon drita e Hënës së plotë mbi gjumin tonë?

Publikuar

-

Nga

Shumë njerëz thonë se kur Hëna është e plotë, ata qëndrojnë zgjuar, ose e kanë të vështirë të flenë normalisht. Tashmë një studim i fundit, i publikuar në revistën “Current Biology”, i mbështet pretendimet e tyre. Në një studim të vogël të 33 njerëzve, studiuesit zbuluan se fazat e Hënës, ndikojnë në cilësinë e gjumit tonë.

Për tre ditë e gjysmë, subjektet e studimit, që i përkisnin moshës 20-74 vjeç, u mblodhen në një laborator, ku u vëzhguan nivelet e hormoneve të tyre, si dhe modelet e gjumit. “Ne zbuluam se kur afron faza e Hënës së plotë, aktiviteti i elektroencefalogramik (EEG) gjatë gjumit NREM, një tregues i gjumit të thellë, ra me 30 për qind, teksa koha që i duhej subjekteve për të fjetur gjumë u rrit me 5 minuta.

Ndërkohë kohëzgjatja totale e gjumit e vlerësuar me EEG, ishte zvogëluar me 20 minuta. Këto ndryshime, u shoqëruan me një rënie të cilësisë subjektive të gjumit, si dhe me nivele të zvogëluara të melatoninës endogjene, shkruan autorët e studimit.

Duke ditur që njerëzit mund t’i mbajnë zgjuar edhe dritat ndriçuese në rrugë, ne mund të hamendësojmë se një Hënë e plotë, do të kishte në fakt një efekt të ngjashëm. Por pjesa më interesante e studimit, mund të jetë që shqetësimet e gjumit të lidhura me fazat e Hënës, duket se nuk kanë asnjë lidhje me dritën e Hënës.

Në fakt gjatë studimit, shkëlqimi i dritës së Hënës, nuk ishte një faktor ndikues. Subjektet që iu nënshtruan testimit, e kaluan kohën e eksperimentit në një dhomë pa dritare, dhe as që ishin në dijeni se të dhënat e mbledhura do të kishin ndonjë lidhje me fazat e hënës. (Në këtë mënyrë, mund të minimizohen perceptimet apo besimet personale në lidhje me ndikimin e Hënës në gjumin e tyre).

“Ne kemi prova që distanca me fazën më të afërt të Hënës së plotë, ndikon ndjeshëm në gjumin e njeriut, si dhe në nivelet e melatoninës në mbrëmje, kur ato maten në kushte laboratorike të kontrolluara rreptësisht, ku faktorë të tillë si drita dhe perceptimi personal i Hënës mund të përjashtohen si faktorë”- shkruajnë më tej autorët e studimit.

Si reagon trupi i njeriut ndaj diçkaje që nuk është as e dukshme? Një teori, është se kjo është një veti e së kaluarës sonë evolucionare. Ne e dimë që ciklet cirkadiane dhe riprodhuese të disa specieve, janë të lidhura me Hënën. Prandaj, edhe truri i njeriut mund të ketë një version të këtij tipari.

“Ne nuk e dimë nëse njerëzit e kanë ende atë, apo arsyen pse”- tha për CNN Kristian Kajohen nga Spitali Psikiatrik i Universitetit të Bazelit në Zvicër, autori kryesor i studimit. Ky efekt mund të ndryshojë nga burrat tek gratë, thekson një studim i ngjashëm i kryer pak kohë më parë në Angli.

Në atë studim, 205 njerëz u vëzhguan ndërsa flinin (gjithashtu në dhoma pa dritare) gjatë ciklit hënor. “Analizat e vëçanta për burrat dhe gratë, treguan se tek gratë koha totale e gjumit, Faza 4 e gjumit dhe gjumi REM, u zvogëluan kur gjumi përkonte me fazën e Hënës së plotë, ndërsa tek burrat kohëzgjatja e REM, u rrit rreth fazës së Hënës së plotë”- shkruan më tej autorët e këtij studimi.

Asnjë studim nuk është kryer mbi efektin që mund të ketë mosha apo rrethana të tjera mbi cilësinë e gjumit, në raport me fazat e Hënës. Prandaj ka ende shumë për të mësuar. Për ta kuptuar këtë fenomen, shkencëtarët do të duhet të mbledhin më shumë të dhëna nga më shumë njerëz dhe për një periudhë më të gjatë kohore.

LEXO TE PLOTE

Blog

Studimi i ri: Dremitjet e shkurtra gjatë ditës, ju mbrojnë nga sulmet në zemër dhe goditjet në tru

Publikuar

-

Nga

Një studim i ri, ka zbuluar një lidhje të mundshme, midis të pasurit të një ose disa dremitjeve të vogla gjatë ditës ose javës, dhe një rreziku të zvogëluar të sulmit në zemër dhe goditjeve në tru. Por nëse e teproni me to, edhe përfitimet shëndetësore zhduken.

Studiuesit vëzhguan 3.462 vullnetarë në Zvicër, për një periudhë kohore pak më shumë se 5 vjet, duke i instruktuar ata të shënonin në një formular zakonet e tyre të dremitjes gjatë ditës, dhe i krahasuar më pas me rastet e prekjes nga sëmundjet kardiovaskulare.

Të dhënat treguan se dremitjet e rastit – një ose dy herë në javë – shoqëroheshin me një rrezik më të ulët të sulmit në zemër, arrestik kardiak, apo goditjeve në tru krahasuar me ata që nuk dremisin fare. Kjo lidhje zhdukej me dremitjet më të shpeshta, dhe nuk ishte e fare pranishme në të 65-tat (ndoshta për shkak të problemeve shëndetëore më komplekse).

“Ndërsa lidhjet e sakta fiziologjike, që lidhin dremitjet e vogla gjatë ditës me rrezikun e sëmundjeve kardiovaskulare nuk janë ende të qarta, ky studim kontribuon në debatin e vazhdueshëm mbi implikimet shëndetësore që ka një dremitje e lehtë në drekë apo pasdite, dhe që sugjeron se ajo që ka rëndësi mund të mos jetë vetëm kohëzgjatja, por edhe shpeshtësia”- shkruajnë disa psikiatër, që nuk ishin të përfshirë në studim, në një artikull të botuar në revistën “Heart”.

Ky studim nxjerr në pah diçka, që studimet e mëhershme mbi këtë temë e kishin anashkaluar, pra mënyra sesi ndodhin këto dremitje. Studiuesit ia përshtatën studimin disa faktorëve, duke përfshirë gjëra të tilla si dremitja e ditës, dhe kohëzgjatja e gjumit gjatë natës.

Dremitjet, mund të mos jenë direkt përgjegjëse për ndryshimin e rasteve me sëmundjet kardiovaskulare. Por për shembull është e mundur, që ata që dremisin 1 ose 2 herë në javë, kanë një mënyrë jetese më të shëndetshme dhe më të organizuar.

Kufizime të tjera që duhen pasur parasysh, është fakti se studimi mbështetej tek vetë-raportimi për sa i përket numrit të dremitjeve, dhe kishte relativisht pak raste me sëmundje të zemrës (155 në total), çka e bën më të vështirë nxjerrjen e përfundimeve më të gjera.

Gjithsesi, hulumtimi na jep disa të dhëna të dobishme mbi atë që vazhdon të mbetet një temë interesante:lidhja midis dremitjes dhe shëndetit kardiovaskular. Disa studime të mëparshme kanë treguar që dremitjet e ditës mund të zvogëlojnë rrezikun e sëmundjeve kardiovaskulare, ndërsa të tjerët kanë raportuar për të kundërtën.

A mundet që frekuenca e dremitjeve të ndihmojë në shpjegimin e disa mospërputhjeve në këto rezultate? Kjo është ajo që sugjerojnë studiuesit pas studimit më të ri. Dhe ata synojnë të shohin të përfshirë në analizën e studimeve të ardhshme, edhe numrin e dremitjeve javore.

Rreth 1 në 5 nga pjesëmarrësit, të cilët ishin të moshës midis 35-75 vjeç kur filloi studimi, dremisnin 1 herë ose 2 herë në javë. Pak më shumë se gjysma (58 për qind), raportuan se ata nuk dremisnin fare gjatë ditës. Për ata që shijojnë pak gjumë gjatë ditës, shenjat vazhdojnë të jenë inkurajuese.

Studime të tjera, kanë treguar një lidhje midis dremitjeve të vogla dhe funksionimit të përmirësuar njohës, një nxitje të gjendjes shpirtërore, dhe një kontroll më të mirë emocional. Dhe ndërsa askush nuk premton se 1 apo 2 dremitje në javë, do të zvogëlojnë në mënyrë drastike rrezikun nga sëmundjet e zemrës, ky studim i fundit është një ndihmë më shumë në këtë drejtim.

LEXO TE PLOTE